Sayansi

Sayansi (kufuma ku lizgo la chiLatin kung'anamula "umanyi") ni ndondomeko za ku ndondomekeskeka makola chomene zo ŵika Mahala na umanyi mu kaŵilo koti kanga pimika kuti unenesko umanyikwe pala ulipo.

Vyolembeka vyakwamba vyakukhwaska sayansi vilukusangika ku Egypt (Eguputo) na ku Mesopotamia ivyo vyaŵapa kwamba vilimika vya pakati 3500 na 3000 Pambele kubabika kwa Yesu uyu wakababika vilimika 2000 vyajumpha.

Iŵo ŵaka sazga Mahala yawo ku masambilo ya uSayansi nthe samuzi, astronome na mankhwala ndipo Mahala aya yakaŵa sanga ŵa Griki (Greek) mu ughanaghanilo wawo pa uLengiwa, navinyankhe, pokhumba kuzgola mafumbo ya Charu cha pasi yaliyose kugwiliska kulongosola kwa umboni wa vinthu vyopimika, vya ku uzimu chara ivyo vinga pimika chara na ŵanthu.

Sayansi ya lero yikugaŵika m'magulu yatatu yatatu aya yali ntheula: sayansi ya uLengiwa (nthe, biology, chemistry, and physics), Sayansi ya ŵanthu (e.g., Chuma, mendelo gha skoko, na ubale wa ŵanthu), sayansi yosangila mazgolo gha mafumbo ghaliwose (nthe, lojiki, Samuzi, na vya mendelo ya kompyuta)

Paliso gulu la sayansi yo gwiliska maunenesko ghomanyikwa nakale nthe uinjiniya na mankhwala.

Maunenesko gha sayansi ghakwenela kufuma ku kafukufuku na kuŵa na ukaboni uwo aliyose angatsimikiziskila.

Mifuko yakwambaEdit

Mazgo woti "sayansi" na "uLengiwa" nga Lero kwe ndondomeko za uSayansi zikagwiliskika na ŵaMesopotamia ŵakalekale pa ku wumba vinthu vya dongo, kupanga galasi, kupanga sopo, visulo, na vinyakhe vya ntheula.

Ŵakaŵazgaso viŵalo vya nyama kuti ŵavipulikiske na kendelo kavinthu ivyo vili mu mlengalenga

Iŵo ŵakaŵa khumbo lomanya vyokhwaska mankhwala.

MbiriEdit

Sayansi mwakufupikiska yikamba kalekale chomene m'mifuko yotukuka yinandi chomene. Kweni sayansi yotchuka chomene lero ngwakupatulika potikutolela nthowa iyo yikufikila mazgolo. Pakwamba sayansi yikaŵa waka Mahala na umanyi nthe kupanga ma kalendela ghoti ghasunge nyengo, nthowa zo zengele vizengi na nthowa zophikila chakurya chokoma kuti chileke kukoma kwe sono ni mulimo wopenja Mahala na umanyi wo.